Viðskipta- og mannréttindahraðall 2024-2025

Audur Gudmundsdóttir • 18. september 2024
Viðskipta- og mannréttindahraðall UN Global Compact
(e. Business and Human Rights Accelerator (BHRA))
Skráningarfrestur til 17. janúar 2025


Frá skuldbindingum til aðgerða í þágu mannréttinda
Viðskipta- og mannréttindahraðallinn er námskeið fyrir þátttakendur í UN Global Compact þvert á atvinnugreinar og svæði. 
Þetta hagnýta námskeið styður fyrirtæki í að fara frá skuldbindingum til aðgerða í þágu mannréttinda og vinnuréttinda með því að nýta eigin gögn og framkvæma áreiðanleikakönnun.

Lýsing
Hugmyndin um mannréttindi er jafn einföld og hún er sterk: Að allt fólk eigi rétt á því að komið sé fram við það með reisn. 
Fyrirtæki hafa ekki eingöngu áhrif á mannréttindi eigin starfsfólks heldur einnig á mannréttindi starfsfólks í aðfangakeðjum, réttindi neytenda og samfélagsins, þar sem starfsemin fer fram. Atvinnulífið hefur beint og óbeint áhrif á nánast allt litróf alþjóðlega viðurkenndra mannréttinda.
 
Áreiðanleikakönnun vegna mannréttinda og umhverfismála (e. Due diligence for Human rights and the Environment) verður brátt skylda vegna nýrrar tilskipunar ESB sem gert er ráð fyrir að verði innleidd á Íslandi innan fárra ára. Enn er verið að semja um nákvæmar skilgreiningar lagafyrirmæla á vettvangi ESB. Hingað til hefur aðeins verið gert ráð fyrir að stærri fyrirtæki verði fyrir beinum áhrifum á meðan smærri fyrirtæki gætu eingöngu staðið frammi fyrir kröfum um áreiðanleikakönnun frá viðskiptavinum sem féllu undir skilgreiningu um stærri fyrirtæki. Þetta er ein ástæða til þess að minni fyrirtæki fjárfesti í þjálfun til að fara í gegnum áreiðanleikakönnun á sviði mannréttinda. 

Markmið
  • Að þekkja þá ábyrgð sem fyrirtæki bera þegar kemur að því að virða mannréttindi og vinnuréttindi, sbr. Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og yfirlýsingu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um grundvallarreglur og réttindi á vinnustöðum.
  • Að vita hvernig á að hefja áreiðanleikakönnun í samræmi við alþjóðlega staðla.
  • Að vita hvernig á að tilkynna og miðla upplýsingum úr áreiðanleikakönnun á stöðu mannréttinda, m.a. í gegnum Communication on Progress (CoP) sem er opinn gagnagrunnur um framvindu þátttakenda í UN Global Compact. 
Að námskeiði loknu (e. learning outcome):
  • Alhliða skilningur: Hraðallinn hjálpar þátttakendum að öðlast skipulagða yfirsýn og veitir ítarlega þekkingu á mannréttindum og réttindum á vinnumarkaði. Námskeiðið byggir á alþjóðlegum stöðlum og viðmiðum líkt og Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og yfirlýsingu Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um grundvallarreglur og réttindi á vinnustöðum.

  • Sjálfsmat: Í gegnum námskeiðið fá þátttakendur tækifæri til að greina hvar fyrirtækið er statt á mannréttindavegferð sinni. Sjálfsmatið er mikilvægur upphafspunktur til að skilja núverandi starfshætti og greina tækifæri til úrbóta. 

  • Mat á áhrifum: Hraðallinn gerir þátttakendum kleift að meta bæði raunveruleg og hugsanleg skaðleg áhrif á mannréttindi. Þetta hjálpar til við að forgangsraða aðgerðum og draga úr áhættu og tryggja að fyrirtæki virði og verndi mannréttindi innan sinnar starfsemi og í gegnum virðiskeðju.

  • Aðgerðaáætlun: Í gegnum námskeiðið fá þátttakendur leiðbeiningar til að þróa viðeigandi aðgerðaáætlun með einföldum mælikvörðum. 

  • Þátttaka hagsmunaaðila: Árangursrík samskipti við hagsmunaaðila eru lykilþáttur í ábyrgum viðskiptum. Á námskeiðinu er farið yfir hagnýtar aðferðir til að virkja hagsmunaaðila, skilja þeirra sjónarmið og samþætta þau starfsemi fyrirtækisins. 

  • Samskipti og skýrslugerð: Farið verður yfir hvernig á að miðla upplýsingum varðandi mannréttindi á áhrifaríkan hátt. Þetta felur í sér formlegt upplýsingaferli og CoP skýrsluna (Communication on Progress). 

  • Úrbætur og kvartanir: Skilningur á úrræðum og leiðum til að koma athugasemdum á framfæri er mikilvæg forsenda þess að geta tryggt mannréttindi innan fyrirtækja. Á námskeiðinu fá þátttakandur yfirsýn yfir mismunandi tegundir úrræða og leiða, þar á meðal kvörtunarkerfi (e. grievance mechanism). 

  • Alþjóðlegt tengslanet: Þátttaka í hraðlinum gefur tækifæri til að vera hluti af alþjóðlegu tengslaneti, eiga samskipti við fyrirtæki á svipaðri vegferð og læra af samstarfsaðilum Sameinuðu þjóðanna sem eru sérfræðingar á sviði mannréttinda og fyrirtækjareksturs. Tengslanetið býður upp á ómetanlegan stuðning til að deila reynslu og takast sameiginlega á við áskoranir við gerð áreiðanleikakönnunar á sviði mannréttinda.

  • Viðurkenning: Að námskeiðinu loknu fá þátttakendur skírteini sem sýnir fram á skuldbindingu og þekkingu á sviði mannréttinda.
Uppsetning námskeiðs

1. hluti
Fjallað er um mannréttinda- og vinnureglur UN Global Compact, leiðarljós Sameinuðu þjóðanna (UN Guiding Principles) og ferli áreiðanleikakönnunar á sviði mannréttinda. Í þessum hluta er lögð áhersla á að þátttakendur fái tækifæri til að nýta eigin gögn og greina stöðu mála.

2. hluti
Virðiskeðja fyrirtækisins skoðuð og þátttakendur greina hugsanleg áhrif og áhættuþætti er varða mannréttindi og vinnuréttindi.

3. hluti
Í þessum hluta eru mikilvæg mannréttindaáhrif sett í forgang og lögð áhersla á að þátttakendur skilji aðkomu sína að þeim áhrifum. Fjallað verður um og tengt við ESB sjálfbærnireglugerðir og tilskipanir (CSRD og CSDDD) auk þess sem tengsl umhverfis og mannréttinda eru sérstaklega skoðuð.

4. hluti
Í þessum hluta þróa þátttakendur aðgerðaráætlun auk aðgerða og tengdra mælikvarða.

5. hluti
Fjallað verður um samskipti við ýmsa hagsmuna aðila, innan og utan fyrirtækisins, upplýsingagjöf og hvernig má að virkja hagsmunaaðila sem verða fyrir áhrifum.

6. hluti
Fjallað verður um ýmiss úrræði og leiðir til að taka á móti kvörtunum/tilkynningum sem leiða til úrbóta.

Námsgögn
Hraðalinn samanstendur af rafrænum námskeiðum, rafrænum vinnustofum (e. Deep dive sessions), deilifundi (e. Share-sessions) auk þess sem boðið er upp á staðarlotur á Íslandi. Síðasta staðarlotan (e. Closing session) fer fram við lok námskeiðs. 
Námskeiðin eru hönnuð og skipulögð af sérfræðingum á sviði mannréttinda og haldinn í samstarfi við Shift

Nánari upplýsingar um BHRA á ensku ásamt nánari upplýsingum um hvern hluta og námsgögn: https://unglobalcompact.org/take-action/business-and-human-rights

Nánari upplýsingar veitir Kristrún Friðsemd, verkefnastjóri, í gegnum netfangið: fridsemd.sveinsdóttir@unglobalcompact.org
Ný tækifæri til vaxtar, nýsköpunar og markaðssóknar
Eftir Audur Hrefna Gudmundsdóttir 25. júní 2026
Námskeiðið byggir á nýjum leiðarvísi frá CFO Coalition for the SDGs, Business-Led Blended Finance Playbook, sem sýnir hvernig fyrirtæki geta farið frá því að vera óvirkir þiggjendur fjármögnunar yfir í að hanna, móta og leiða eigin fjármögnunarlausnir.
Er fyrirtækið þitt með samþykkt SBTi-markmið eða stefnir það á kolefnishlutleysi á næstu árum?
Eftir Audur Hrefna Gudmundsdóttir 24. júní 2026
Er fyrirtækið þitt með samþykkt SBTi-markmið eða stefnir það á kolefnishlutleysi á næstu árum? Science Based Targets initiative (SBTi) hefur gefið út Corporate Net-Zero Standard V2, sem felur í sér skýrari kröfur og aukna áherslu á losun í virðiskeðjunni (Scope 3) – þann losunarflokk sem vegur þyngst hjá flestum fyrir
27. maí 2026
Auður Hrefna Guðmundsdóttir, framkvæmdastjóri UN Global Compact Ísland, hefur lokið Claude AI námskeiðinu á íslensku og hlotið staðfestingu á AI-læsi (Certificate of Completion — Staðfesting á AI-læsi með Claude). Námskeiðið er liður í markvissri uppbyggingu félagsins, þar sem áhersla er lögð á að nýta gervigreind af þekkingu, ábyrgð og með skýrum ramma. Nýtt félag byggt á ábyrgum grunni UN Global Compact Ísland er ungt félag í örum vexti. Stjórn og framkvæmdastjóri hafa lagt áherslu á að byggja starfsemina upp í anda þeirra tíu meginmarkmiða sem félagið stendur fyrir á sviði mannréttinda, vinnumarkaðsmála, umhverfisverndar og baráttu gegn spillingu. Þetta á ekki síður við um nýjar tæknilausnir. „Þegar verið er að byggja upp nýtt félag skiptir máli að gera það rétt frá byrjun,“ segir Auður Hrefna. „Gervigreindin er komin til að vera og hún getur hjálpað litlu skrifstofunni okkar að veita þátttakendum okkar betri þjónustu og ná sínum markmiðum. En þá þarf að nota hana rétt.” Hvers vegna AI-læsi skiptir máli United Nations Global Compact hefur á alþjóðavísu lagt áherslu á að gervigreind sé bæði tækifæri og áhætta fyrir sjálfbæran rekstur. Í greiningu samtakanna um gervigreind og Heimsmarkmiðin kemur fram að gervigreind hafi möguleika á að styðja við mannréttindi, bæta vinnuaðstæður, vernda umhverfið og vinna gegn spillingu en að fullnýting þeirra möguleika krefjist meðvitaðrar hönnunar, ábyrgrar stjórnunar og þátttöku breiðs hóps. Skýrsla UN Global Compact og Accenture, Generative AI for the Global Goals , tekur í sama streng og hvetur til ábyrgrar þróunar gervigreindar þar sem nýsköpun er í jafnvægi við inngildingu, sjálfbærni og sanngirni. Fyrir lítið félag eins og UNGC Ísland þýðir þetta í verki að starfsfólk skilji hvað gervigreindin getur og hvað hún getur ekki. Þannig nýtist hún best þar sem hún léttir undir í verkefnum, yfirferð, þýðingum, undirbúningi fræðsluefnis og samantektum svo tími starfsfólks fari frekar í það sem skiptir mestu máli sem eru samskipti við þátttökufyrirtæki, að byggja upp tengsl og efla samstarf. Gervigreindin kemur ekki í staðinn fyrir fólk Hjá UN Global Compact Ísland er gervigreindin nýtt sem aðstoðartæki í daglegum störfum m.a. til undirbúnings fræðslu- og markaðsefnis og greininga en aldrei til að taka yfir mannlegt mat eða samskipti við fólk. „Gervigreindin getur hjálpað mér að semja texta og bæta góðar hugmyndir, en hún getur ekki skapað þessa dýnamík sem verður til í samtali milli okkar og þátttakenda, þar er einlægnin, hluttekningin og augnablikin þegar tveir fá saman góða hugmynd um hvernig takast má á við áskoranir og samgleðjast þegar vel gengur.“ segir Auður Hrefna. „Hún getur ekki lesið milli línanna í samtali, hún ber ekki ábyrgð og hún getur ekki staðið fyrir gildum félagsins. Það gerum við.“ Brúin milli alþjóðlegra viðmiða og íslensks atvinnulífs UN Global Compact Ísland mun halda áfram að gera gervigreindina að umræðuefni og styðja við fyrirtæki á þessari vegferð á næstu misserum, meðal annars með viðburðum og fræðslu. Þátttökufyrirtæki hafa nú þegar aðgang að námskeiðunum AI and Human Rights 101 og Responsible Investing into AI , sem gefa fyrirtækjum verkfæri til ábyrgrar þróunar og innleiðingar gervigreindar. „Við hvetjum þátttökufyrirtækin okkar til að nýta sér þessa fræðslu og vera leiðandi í samtalinu um ábyrga gervigreind, því hvernig við nýtum hana skiptir samfélagið allt máli. Hvað varðar félagið á Íslandi þá ætlum við að sýna í verki að það er hægt að byggja upp lítið félag með nútíma tækni án þess að gefa afslátt af gildunum okkar,“ segir Auður Hrefna. Námskeið UN Global Compact um ábyrga þróun og innleiðingu á gervigreind má finna hér: https://unglobalcompact.org/academy/responsible-ai-navigator
19. maí 2026
Aðalfundur UN Global Compact á Íslandi fór fram í síðustu viku og var vel heppnaður. Á fundinum var farið yfir starfsemi og rekstur síðasta árs og þau spennandi verkefni sem framundan eru hjá félaginu á Íslandi. Við þökkum þeim sem lögðu leið sína í Hús atvinnulífsins til að taka þátt í fundinum innilega fyrir komuna. Um er að ræða fyrsta aðalfund félagsins frá stofnfundi þess en hann fór fram fyrir rúmu ári. Á þeim fundi var fyrsta stjórn félagsins kosin en hún hefur unnið öflugt starf síðastliðið ár og hefur starfsemin eflst eftir því. Þær Hjördís Lára Hlíðberg, Kristín Þöll Skagfjörð Sigurðardóttir og Þóra Jónsdóttir, sem hafa setið í stjórn síðastliðið ár ljúka nú stjórnarsetu og fá sérstakar þakki fyrir öflugt starf í þágu félagsins og frábært samstarf. Þá voru þrír nýir aðilar kosnir inn í stjórn félagsins á aðalfundinum í síðustu viku en þau Birta Kristín Helgadóttir (Business Iceland), Gunnlaugur Bjarki Snædal (Isavia) og Stefán Sveinbjörnsson (Festi hf.) taka nú sæti í stjórn. Við hlökkum mikið til að vinna með þeim og nýrri stjórn að því að efla starf okkar í þágu sjálfbærs atvinnulífs enn frekar.
8. maí 2026
UN Global Compact býður virkum þátttakendum í UN Global Compact að taka þátt í SPARK, alþjóðlegu fræðsluprógrami sem UN Global Compact stendur fyrir en prógramið er hannað til að hjálpa fyrirtækjum að efla sjálfbærni sinnar virðiskeðju. Kröfur um sjálfbærni í virðiskeðju hafa aukist og því leita mörg fyrirtæki að hagnýtum leiðum til að ýta undir seiglu, auka gagnsæi og styðja við frammistöðu sinna birgja. SPARK er skýrt og vel uppbyggt fræðsluprógram sem veitir birgjum verkfærin og leiðbeiningarnar sem þeir þurfa til að ná árangri. Af hverju ætti fyrirtæki að taka þátt? Með þátttöku í SPARK geta fyrirtæki aukið sjálfbærni í virðiskeðju og þar með aukið eigin samkeppnishæfni, stuðlað að framgangi heimsmarkmiða Sameinuðu þjóðanna, aukið yfirsýn yfir framvindu og frammistöðu birgja og styrkt tengsl við birgja í gegnum sameiginleg markmið og markvissan stuðning. Á þremur mánuðum munu birgjar þeirra fyrirtækja sem taka þátt í SPARK öðlast hagnýta þekkingu á lykilþáttum sjálfbærni, svo sem þeim tengdum umhverfi, ábyrgum vinnumarkaði, og ábyrgum stjórnarháttum. Markmiðið er að birgjar mæti væntingum ykkar fyrirtækis í auknu mæli og með skilvirkari hætti. Slíkt ýtir undir samkeppnishæfni ykkar fyrirtækis. Skráning opin! Við bjóðum virkum íslenskum þátttökufyrirtækjum sem vilja efla sjálfbærni sinnar virðiskeðju að að skrá sig í SPARK prógramið. Við hvetjum áhugasama til að hafa samband við okkur fyrir frekari upplýsingar: stefania@globalcompact.is Skráning er opin til 31. maí
4. maí 2026
Eftir því sem sjálfbærniregluverk ESB þyngist þurfa fyrirtæki í auknum mæli að sýna fram á hvernig þau standa sig þegar kemur að sjálfbærni. Fjármálageirinn gegnir þar mikilvægu hlutverki, þar sem fjármálastofnanir og fjárfestar nýta þessar upplýsingar við ákvarðanir um fjármögnun, fjárfestingar og áhættu. Taktu þátt í annarri lotu 2026 Academy EU Sustainability Navigator Webinar Series: “Finance and EU Sustainability: Mobilizing Capital for Impact” 📅 20. maí ⏰ kl.13:00 (Ísland) 💻 Vefnámskeið Á vefnámskeiðinu verður fjallað um hlutverk fjármálageirans í innleiðingu regluverks og hvað það þýðir fyrir fyrirtæki. Þátttakendur munu fá innsýn í hvernig fjármálastofnanir túlka upplýsingar um sjálfbærni og nýta gögn um frammistöðu á sviði sjálfbærni til að móta úthlutun á fjármagni. Hvað þýðir þetta fyrir þitt fyrirtæki? Skráning og frekari upplýsingar: https://lnkd.in/d5TzrhSZ
Aðalfundur UN Global Compact Ísland verður haldinn mánudaginn 11.maí 2026 kl.11-12 í Húsi atvinnulíf
15. apríl 2026
Aðalfundur UN Global Compact Ísland Aðalfundur UN Global Compact Ísland verður haldinn mánudaginn 11.maí 2026 kl.11-12 í Húsi atvinnulífsins og hvetjum við fulltrúa þátttökufyrirtækja okkar eindregið til þess að mæta á fundinn og deila hugmyndum eða tillögum að því hvernig félagið geti best styrkt starfsemina. Skráning á aðalfund: Smelltu hér Tilnefningar í stjórn Nú er rúmt ár liðið frá stofnun UN Global Compact Ísland og skipun fyrstu stjórnar félagsins. Starfsemi okkar í þágu sjálfbærs atvinnulífs á Íslandi hefur því stóreflst síðastliðið ár. Við hlökkum til að styrkja starfsemina enn frekar og leitum nú að þremur nýjum stjórnarmeðlimum. Við leitum að fólki sem hefur skýra sýn á sjálfbærni og áhuga á að móta framtíðarstarf UN Global Compact Ísland. Tilnefningar í stjórn: Smelltu hér Allir þátttakendur UN Global Compact eiga rétt á að senda tilnefningu. Við hvetjum áhugasöm til að senda inn tilnefningu eða tilnefna aðila sem gæti hentað í þetta mikilvæga hlutverk. Hver eru skilyrði fyrir tilnefningu? Að fulltrúi sem tilnefndur er, starfi hjá fyrirtæki sem er þátttakandi í UN Global Compact. Að fyrirtæki sé virkur þátttakandi í starfi samtakanna og hafi skilað inn tilheyrandi gögnum því til staðfestingar s.s. framvinduskýrslu (CoP) og hafi greitt félagsgjöld. Að fulltrúi hafi áhuga, reynslu og þekkingu á sjálfbærnimálum. Fari tilnefndur aðili ekki fyrir málaflokknum innan fyrirtækis skal koma fram í umsókn skriflegur stuðningur forstjóra, framkvæmdastjóra eða forstöðumanns sjálfbærni. Hvernig tryggir UNGC jafnræði og fjölbreytni við tilnefningu til stjórnar? Leitast er við að tryggja jafnræði og fjölbreytni við skipan stjórnar, meðal annars með því að fulltrúar komi frá ólíkum þátttökufyrirtækjum, bæði hvað varðar stærð og starfssvið og að seta í stjórn leiði ekki til mögulegra hagsmunaárekstra. Þá er leitast við að einn fulltrúa komi frá óhagnaðardrifnu félagi (e. Non-business participant). Við hvetjum fólk af öllum kynjum til að sækja um, enda er markvisst leitast við að jafna kynjahlutfall í stjórn félagsins og tryggja fjölbreytta og sterka skipan hennar. Ertu með spurningu tengda aðalfundinum og/eða tilnefningu í stjórn? Hafðu samband við okkur: stefania@globalcompact.is
Hvað getur fyrirtæki gert til að ná árangri og axla aukna ábyrgð í loftslagsmálum? Fyrir Advania á Í
13. apríl 2026
Hvað getur fyrirtæki gert til að ná árangri og axla aukna ábyrgð í loftslagsmálum? Fyrir Advania á Íslandi lá svarið í skýrri markmiðasetningu og því að samræma loftslagsmetnað við vísindi. Árið 2021 setti Advania sér losunarmarkmið í samræmi við Science Based Targets initiative (SBTi) og varð þar með fyrsta stóra uppl
30. mars 2026
Aðalfundur UN Global Compact Ísland verður haldinn mánudaginn 11. maí 2026 kl.11-12 í Húsi atvinnulífsins. Við hvetjum fulltrúa þátttökufyrirtækja eindregið til þess að mæta á fundinn og deila hugmyndum eða tillögum að því hvernig félagið geti best þjónað markmiðum ykkar og styrkt starfsemina hér á landi. Fyrirtækjum er velkomið að senda fleiri en einn fulltrúa. Á fundinum verða hefðbundin aðalfundarstörf samkvæmt samþykktum félagsins, þar á meðal skýrsla stjórnar, yfirferð ársreiknings, stjórnarkjör og önnur löglega fram borin mál. Dagskrá verður birt síðar hér á heimasíðunni. Form til skráningar á aðalfundinn má nálgast með því að smella hér Dagskrá fundar Fundur settur Kosning fundarstjóra Kosning ritara Staðfesting lögmæts fundarboðs Skýrsla framkvæmdastjóra Ársreikningur lagður fram til staðfestingar Ný stefna UN Global Compact kynnt Kosning stjórnar Kosning endurskoðanda Önnur mál
24. mars 2026
Nú er skráning opin á vefnámskeiðið “Non-Discrimination & Equality” Vefnámskeiðið “non-discrimination and equality” er hannað fyrir fyrirtæki sem vilja styðja við jafnrétti og inngildingu með starfsemi sinni. Er fyrirtækið þitt tilbúið að stíga markviss skref til að greina, meta og bregðast við áhættum tengdum mismunun? Vefnámskeiðið leiðir þig í gegnum ferlið með hagnýtum verkfærum, sérfræðiráðgjöf og stuðningi annara líkt þenkjandi fyrirtækja. Vefnámskeiðið inniheldur sex lotur og er leitt af færum sérfræðingum. Þáttakendur munu læra að meta hvaða áhrif starfsemi þeirra fyrirtækis hefur og að forgangsraða aðgerðum sem sporna við mismunun og ójafnrétti á vinnustað, í virðiskeðju og í samfélaginu. Námskeiðið fer fram á ensku og er samstarfsverkefni staðarneta UN Global Compact á Norðurlöndum og í Hollandi. Viltu vita meira um námskeiðið? Kynningarfundur um námskeiðið, innihald þess, uppbyggingu og umsóknarferlið verður haldinn þann 23. apríl . Kynningin fer fram á netinu en þar geta fyrirtæki spurt spurninga og metið hvort námskeiðið henti þeim. Dagsetning: 23. apríl Tími: 12:00 - 13:00
Fleiri færslur